Titres des œuvres de Cicéron
| Ac. | Academica |
| Ad fam. | Epistulae ad familiares |
| Ad Q. fr. | Epistulae ad Quintum fratrem |
| Att. | Epistulae ad Atticum |
| Brut. | Brutus |
| De or. | De oratore |
| Diu. | De diuinatione |
| Fat. | De fato |
| Fin. | De finibus bonorum et malorum |
| Inu. | De inuentione |
| Lae. | Laelius, de amicitia |
| Leg. | De legibus |
| Nat. | De natura deorum |
| Off. | De officiis |
| Opt. Gen. Or. | De optimo genere oratorum |
| Or. | Orator |
| Rep. | De re publica |
| Sen. | De senectute |
| Tim. | Timaeus |
| Top. | Topica |
| Tusc. | Tusculanae disputationes |
| Verr. | In verrem actio |
Autres titres d’œuvres cités sous forme abrégée
| Amm. | Ammien Marcellin, Rerum gestarum libri. |
| Arist. Hist. anim. | Aristote, Historia animalium. |
| Arist. Met. | Aristote, Metaphysica. |
| Arist. Phys. | Aristote, Physica. |
| Aug. C. Iul. | Saint Augustin, Contra Iulianum. |
| Aug. Ciu. | Saint Augustin, De ciuitate Dei. |
| Aug. Cons. Eu. | Saint Augustin, De consensu Euangelistarum. |
| Aug. Dialect. | Saint Augustin, De dialectica. |
| Aug. Ep. | Saint Augustin, Epistulae. |
| Aulu-Gelle, Noct. att. | Noctes atticae. |
| Char. GL | Charisius, Ars grammatica, in Grammatici Latini, H. Keil (éd.), Leipzig, B. G. Teubner, 1855-1859, vol. I. |
| DK | Die Fragmente der Vorsokratiker, H. Diels, W. Kranz (éd.), Berlin, Weidmann, 1951-19526, 3 vol. |
| DL | Diogène Laërce, Vitae philosophorum. |
| Firm. Err. | Julius Firmicus Maternus, De errore profanarum religionum. |
| Firm. Math. | Julius Firmicus Maternus, Mathesis. |
| Isid. Orig. | Isidore de Séville, Etymologiarum siue Originum libri XX. |
| K | Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, ms. Reg. lat. 1762 IX° (édition : P. Schwenke, Philologus, Supplementband nº 5, 1889, p. 399-588). |
| Lact. Epit. | Lactance, Epitome diuinarum institutionum. |
| Lact. Inst. | Lactance, Diuinarum institutionum libri VII. |
| Lact. Ir. | Lactance, De ira Dei. |
| LS | The Hellenistic Philosophers, A. A. Long, D. N. Sedley (éd.), Cambridge – New York, Cambridge University Press, 1987, 2 vol. |
| Min. Fel. | Minucius Félix, Octavius. |
| Nonius | Nonius Marcellus, De compendiosa doctrina. |
| PHerc. | papyrus d’Herculanum |
| Pline, Nat. hist. | Pline l’Ancien, Naturalis historia. |
| Prisc. GL | Priscien, Institutiones grammaticae, M. Hertz (éd.), in Grammatici Latini, H. Keil (éd.), Leipzig, B. G. Teubner, 1855-1859, vol. II et III. |
| Prob. GL | Probus, De nomine excerpta, in Grammatici Latini, H. Keil (éd.), Leipzig, B. G. Teubner, 1855-1859, vol. IV. |
| Prob. Verg. Ecl. | Probus, In Vergilii Bucolica et Georgica commentarius, H. Keil (éd.), Halis, E. Anton, 1848. |
| Quint. | Quintilien, Institutio oratoria. |
| Servius, Aen. | In Vergilii carmina commentarii. |
| Sext. Math. | Sextus Empiricus, Adversus Mathematicos. |
| SVF | Stoicorum veterum fragmenta, H. von Arnim (éd.), Leipzig, B. G. Teubner, 1903-1924, 4 vol. |
| Val. Max. | Valerius Maximus, Factorum et dictorum memorabilium libri. |
| Varron, LL | De lingua latina. |
Manuscrits, éditions et philologues retenus pour l’établissement du texte et cités dans l’apparat critique
Manuscrits
Branche x
| A | Leidensis Vossianus : Leiden, Bibliotheek der Rijksuniversiteit, ms. Voss. lat. F.84, parch., 116 f., IXe siècle. |
| V | Vindobonensis : Wien, Österreichische Nationalbibliothek, ms. 189, parch., 128 f., IXe siècle. [V deest usque ad 2, 92 terris rebusque terrestribus.] |
| P | Vaticanus Palatinus : Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, ms. Pal. lat. 1519, parch., 88 f., fin Xe siècle-début XIe siècle. [P deest usque ad 1, 27 censuit et ab 1, 75 pugnare te usque ad 2, 111 antecedit.] |
| H | Leidensis Heinsianus : Leiden, Bibliotheek der Rijksuniversiteit, ms. B.P.L. 118, parch., 102 f., XIe siècle. |
| L | Laurentianus : Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, ms. Acq. e Doni 125, 178 f., XVe siècle. |
Branche y
| F | Florentinus Marcianus : Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, ms. San Marco 257, parch., 90 f., IXe siècle. |
| B | Leidensis Vossianus : Leiden, Bibliotheek der Rijksuniversiteit, ms. Voss. lat. F.86, parch., 193 f., IXe siècle. |
| M | Monacensis : München, Universitätsbibliothek, ms. 4° 528, parch., 153 f., fin Xe siècle-début XIe siècle. |
Éditions et philologues
| Aldina | Édition d’Alde Manuce complétée après sa mort par Franciscus Asulanus (Francesco Torresano), Venise, 1523. |
| Allen | Édition de Henry Allen, Londres, B. Fellowes, 1836. |
| Ascensiana1 | Édition de Badius Ascensius (Josse Bade), Paris, 1511. |
| Ascensiana2 | Édition de Badius Ascensius (Josse Bade) et Jehan Petit, Paris, 1521. |
| AUG. | Saint Augustin, Epistulae. |
| Baiter | Édition de Johann Georg Baiter, avec Carl Ludwig Kayser, Leipzig, Tauchnitz, 1864, vol. VII de l’édition en 11 vol. |
| Betuleius | Xystus Betuleius (Sixt Birck), In Ciceronis libros III de natura deorum commentarius, Bâle, J. Oporin, 1550. |
| Bononiana | Édition de Benedictus Hectoris, Bologne, 1494. |
| Buecheler | Franz Bücheler, « Coniectanea », in Neue Jahrbücher für Philologie und Pädagogik, nº 105, 1872, p. 565-575. |
| Clark | Albert Curtis Clark, The Descent of Manuscripts, Oxford, Clarendon Press, 1918. |
| Cochanouius | Jan Kochanowski, Aratea, Cracovie, 1612. |
| Creuzer & Moser | Édition de Georg Heinrich Moser et Friedrich Creuzer, Leipzig, Hahn, 1818. |
| Crinitus | Pietro Crinito, De honesta disciplina, Florence, F. Giunta, 1504. |
| Davies & Walker | Édition de John Davies et notes de John Walker, Cambridge, C. Crownfield, 1718. |
| Ernesti | Édition de Johann August Ernesti, Leipzig, J. C. Martini, 1737-1739, 6 vol. |
| Fleckeisen | Alfred Fleckeisen, Kritische Miscellen, Leipzig, B. G. Teubner, 1864. |
| Girard | Jean-Louis Girard, « Probabilisme, théologie et religion : le catalogue des dieux homonymes dans le De natura deorum de Cicéron », in Hommages à Robert Schilling, H. Zehnacker, G. Hentz (dir.), Paris, Les belles lettres (Collection d’études latines. Série scientifique), 1983, p. 155-169. |
| Gronovius | Édition de Jacob Gronow, Leyde, P. Vander, 1692. |
| Gulielmius | Édition de Johann Wilhelm et Janus Gruter, Hambourg, G. L. Frobenius, 1618. |
| Gyraldus | Giglio Gregorio Giraldi, Historia Deorum Gentilium, Bâle, J. Oporin, 1548. |
| Hand | Ferdinand Hand, Adnotationes ad Wopkensii lectiones Tullianae, Iena, 1829. |
| Heindorf | Édition de Ludwig Friedrich Heindorf, Leipzig, J. A. G. Weigel, 1815. |
| Klotz | Édition de Reinhold Klotz, Leipzig, B. G. Teubner, 1855. |
| LACT. | Lactance, Diuinarum institutionum libri VII. |
| Lambinus | Édition de Denys Lambin, Paris, J. du Puy, 1565-1566. |
| Lescaloperius | Pierre Lescalopier, Humanitas theologica, Paris, S. Cramoisy, 1660. |
| Madvig | Notes de Johan Nicolai Madvig dans l’apparat de l’édition de Johann Georg Baiter (1864). |
| Manutius | Édition de Paul Manuce, Venise, 1541. |
| Marsus | Édition de Pietro Marso, Venise, Lazzaro de’Soardi, 1507. |
| Müller | Édition de Carl Friedrich Wilhelm Müller, Leipzig, B. G. Teubner, 1878. |
| NONIUS | Nonius Marcellus, De compendiosa doctrina. |
| Pease | Édition d’Arthur Stanley Pease, Cambridge, Harvard University Press, 1955-1958, 2 vol. |
| Plasberg | Édition d’Otto Plasberg, Leipzig, B. G. Teubner, 1911 (editio maior). |
| PLIN. | Pline l’Ancien, Naturalis historia. |
| PRISC. | Priscien, Institutiones grammaticae. |
| PROB. | Probus, In Vergilii Bucolica et Georgica commentarius. |
| Ribbeck | Scaenicae romanorum poesis fragmenta, O. Ribbeck (éd.), Leipzig, B. G. Teubner, 1871-1873, vol. I, Tragicorum romanorum fragmenta ; vol. II, Comicorum romanorum fragmenta. |
| Romana | Édition de Conrad Sweynheym et Arnold Pannartz, Rome, 1471 [editio princeps des œuvres philosophiques de Cicéron]. |
| Usener | Hermann Usener, « Variae lectionis specimen primum », in Neue Jahrbücher für Philologie und Pädagogik, nº 139, 1889, p. 369-397. |
| Vahlen | Johannes Vahlen, Opuscula academica, Leipzig, B. G. Teubner, 1907-1908, vol. II, p. 331-356. |
| Veneta | Édition de Wendelinus de Spira, Venise, 1471. |
| Victorius | Édition de Pietro Vettori, Venise, L. Giunta, 1536, vol. IV, p. 235-307. |
| Vrsinus | Édition de Fulvio Orsini, Genève, 1584. |
Termes latins utilisés dans l’apparat critique
| ac : ante correctionem | Leçon du manuscrit avant correction. |
| accedit | Signale qu’un manuscrit s’ajoute à la liste des manuscrits précédemment utilisés. |
| add. : addidit | Signale un ajout fait par un éditeur précédent dont le nom suit. |
| addidi | Signale un ajout de l’éditeur du texte. |
| codd. : codices | Indique que tous les manuscrits utilisés pour l’édition comportent la leçon mentionnée. |
| deest / desunt | Signale une lacune. |
| deest usque ad | Indique que le manuscrit est lacunaire jusqu’à… |
| def. : deficit | Signale que le manuscrit ne transmet pas la suite du texte. |
| del. : deleuit | Signale une suppression faite par l’éditeur dont le nom suit. |
| deleui | Signale une suppression par l’éditeur du texte. |
| edd. : editiones | Indique la conjecture adoptée par tous les éditeurs contre la ou les leçons des manuscrits. |
| fortasse delendum ut glossema | Suggère qu’il faut peut-être supprimer un passage parce qu’il s’agit d’une glose insérée dans le texte. |
| hic incipit | Indique que le manuscrit cité transmet le texte à partir du mot indiqué. |
| mg : in margine | Indique que le mot transmis est écrit dans la marge du manuscrit. |
| m. rec. : manus recens | Indique qu’un mot ou plusieurs sont écrits d’une main nettement postérieure à celle qui copie (du XVIe siècle ou plus récente). |
| non leg. : non legitur | Mot impossible à lire. |
| om. : omisit | Indique une lacune ponctuelle. |
| pc : post correctionem | Leçon du manuscrit après correction. |
| ras. : in rasura | Indique qu’un mot a été écrit après grattage pour effacer un autre mot. |
| rursus incipit | Signale qu’un manuscrit transmet à nouveau le texte après une lacune. |
| tit. : titulus | Désigne le titre de l’œuvre. |
| transp. : transposuit | Signale le déplacement d’une partie du texte dans le manuscrit cité. |
| ut uid. : ut uidetur | Signale que la lecture est peu sûre. |